gdzie-witamina-c

Witamina C jest nazywana przez niektórych „królową odporności”. Jej wpływ nie ogranicza się tylko do oddziaływania na układ immunologiczny. Ma o wiele większe znaczenie, które wiąże się m.in. z jej właściwościami antyoksydacyjnymi oraz wspieraniem procesu krwiotwórczego.

Witamina C – wpływ na układ odpornościowy

Kwas askorbinowy (jak inaczej określa się witaminę C) często wprowadza się jako pierwszy środek „leczniczy” w przypadku infekcji u dziecka – czy słusznie? Badania nie dają na to pytanie jasnej odpowiedzi. Wiele z nich wskazuje, że witamina C ma przede wszystkim działanie prewencyjne, a niekoniecznie wpływa na aktywną infekcję. Poleca się więc podawanie jej głównie w okresie zdrowia i tym samym zmniejszenie ryzyka zakażeń. Inne dane mówią, że rzeczywiście pomaga także w trakcie trwania choroby – łagodzi objawy oraz skraca czas infekcji. 

Trudno więc jednoznacznie odnieść się do tego, w którym okresie szczególnie warto podawać dziecku witaminę C. Przyglądając się jednak bliżej jej działaniom, należy wspomnieć o istotnym wpływie, jaki kwas askorbinowy wykazuje w procesie wytwarzania cytokin (białek, które odgrywają ważną rolę w prawidłowej odpowiedzi immunologicznej organizmu), zwiększania aktywności fagocytów oraz limfocytów T. Witamina C jest także silnym antyoksydantem, co wpływa na wzmocnienie odporności organizmu. 

Antyoksydacyjne działanie witaminy C

Nawiązując do wspomnianych wcześniej właściwości antyoksydacyjnych witaminy C, warto przyjrzeć im się bliżej. We współczesnym świecie dzieci są coraz bardziej narażone na działanie wolnych rodników. Inaczej zwanych oksydantami, czyli reaktywnymi formami tlenu, powstającymi jako skutek uboczny przemian metabolicznych nieustannie zachodzących w naszych organizmach. Dopóki równowaga pomiędzy nimi a antyoksydantami jest zachowana, homeostaza panująca w ciele nie jest zagrożona. Kiedy jednak nie nadążamy z detoksykacją – czyli pozbywaniem się wolnych rodników – realne staje się zagrożenie różnymi chorobami. Powstaje wtedy tzw. stres oksydacyjny, który wpływa m.in. na zmniejszoną odporność, zaburzenia w pracy układu sercowo-naczyniowego, rozwój alergii, cukrzycy, wzrost ryzyka zachorowania na nowotwory, choroby skóry. 

Co zwiększa ryzyko wystąpienia stresu oksydacyjnego?

  • Nieprawidłowe odżywianie – fast foody, napoje gazowane, tłuszcze trans (występujące np. w chipsach), słodycze.
  • Zanieczyszczone powietrze – smog, który w Polsce osiąga jedne z najwyższych poziomów w Europie.
  • Stres psychiczny – należy zwracać uwagę na obciążenie psychiczne dzieci, ich kontakt z rówieśnikami, problemy w szkole.
  • Przemęczenie fizyczne – może do niego dochodzić np. gdy dziecko zbyt intensywnie angażuje się w uprawianie sportów. 

Witamina C a proces krwiotwórczy

Opisując działanie witaminy C, należy wspomnieć o jej wpływie na ułatwianie procesu wchłaniania żelaza niehemowego (pochodzącego ze źródeł roślinnych). Dzięki temu chroni organizm przed wystąpieniem anemii. Niedokrwistość z niedoboru żelaza może prowadzić do niedotlenienia tkanek oraz narządów, co objawia się m.in. ogólnym osłabieniem, bladością i suchością skóry, zawrotami głowy, męczliwością, a nawet zaburzeniami w pracy serca. 

Z powyżej opisanego powodu, witamina C jest składnikiem wielu preparatów żelazowych, które podaje się w przypadku leczenia anemii. W codziennym odżywianiu pamiętajmy o przyrządzaniu żywności bogatej w żelazo w połączeniu z produktami będącymi dobrym źródłem kwasu askorbinowego. Przykład: ciecierzyca podawana z papryką - w tym zestawie witamina C pochodzi z drugiego z wymienionych składników. Skąd jeszcze możemy ją czerpać? 

Źródła witaminy C:

  • acerola (prawdziwa bomba witaminy C – w 100 g zawiera nawet 1400-2500 mg),
  • rokitnik, 
  • czarna porzeczka, 
  • dzika róża, 
  • papaja, 
  • owoce cytrusowe,
  • truskawki, 
  • papryka,
  • natka pietruszki, 
  • brokuły, 
  • brukselka, 
  • kalarepa, 
  • jarmuż, 
  • szczypiorek etc. 

Niedobór i nadmiar witaminy C – jakie są ich objawy?

W przypadku witaminy C (i każdych innych witamin) istotne jest dostarczanie odpowiednich dawek. W odniesieniu do kwasu askorbinowego hiperwitaminoza nie stanowi istotnego zagrożenia. W zasadzie nie obserwuje się toksycznego działania witaminy C. Istnieją jednak wyjątki w tej kwestii – np. choroba genetyczna związana z defektem dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej lub anemia sierpowata – w tych przypadkach podanie zbyt dużych dawek witaminy C może zagrażać nie tylko zdrowiu, lecz także życiu. Warto wspomnieć, że duże ilości przyjmowanego kwasu askorbinowego mogą doprowadzić do powstania kamieni nerkowych lub zaburzeń żołądkowo-jelitowych

Znacznie częściej skupiamy się na niedoborach witaminy C, ponieważ to z nimi mamy przede wszystkim do czynienia. Objawiają się osłabieniem odporności, częściej dochodzi wtedy do infekcji, wzrasta męczliwość, a dziecko może nie mieć ochoty nawet na zabawę. W przypadku zbyt niskiego poziomu kwasu askorbinowego trudniej goją się rany, dochodzi do zaburzeń syntezy kolagenu (czyli białka najważniejszego dla zdrowia oraz elastyczności tkanek), mogą występować krwawienia z dziąseł

Wymienione powyżej symptomy są objawami szkorbutu, który jest chorobą powstającą w przypadku głębokich niedoborów witaminy C. Na szczęście w dzisiejszych czasach rzadko mamy z nim do czynienia. Jest to istotny przykład, jak poważne konsekwencje mogą wiązać się z nieodpowiednim dostarczaniem witamin i innych składników odżywczych. Pamiętajmy o tym i pomagajmy dzieciom w zaspokojeniu ich potrzeb pod tym względem – cały organizm będzie nam za to wdzięczny!

Witamina C - Infografika

Źródła:

  • Treder M., Smog zagrożeniem bezpieczeństwa zdrowotnego w Polsce, Rocznik Bezpieczeństwa Międzynarodowego 2017, vol. 11, nr 1, s: 190-204 [dostęp: 16.09.2019]. http://bit.ly/SmogZagrozeniemBezpieczenstwa 
  • Dymarska, E., Grochowalska, A., Krauss, H., Chęcińska-Maciejewska, A., Naturalne modyfikatory odpowiedzi immunologicznej, Problemy Higieny i Epidemiologii 2016, 97(4): 297-307 [dostęp: 16.09.2019] http://www.phie.pl/pdf/phe-2016/phe-2016-4-297.pdf
  • Jarosz, M. [red. nauk.], Normy żywienia dla populacji Polski, Instytut Żywności i Żywienia, 2017 [dostęp: 16.09.2019]  https://ncez.pl/upload/normy-net-1.pdf 
  • Jarosz, M. [red. nauk.], Normy żywienia dla populacji polskiej - nowelizacja, Instytut Żywności i Żywienia, 2012 [dostęp: 16.09.2019]  http://www.izz.waw.pl/attachments/article/33/NormyZywieniaNowelizacjaIZZ2012.pdf 
  • Zielińska-Pisklak, M., Szeleszczuk, Ł., Kuras, M., Rola witaminy C i cynku we wspomaganiu układu odpornościowego, ,,lekwpolsce.pl”, 28.11.2013 [dostęp: 16.09.2019] https://www.researchgate.net/publication/273832241_Rola_witaminy_C_i_cynku_we_wspomaganiu_ukladu_odpornosciowego 
  • Krzysik, M., Biernat, J., Grajeta, H., Wpływ wybranych składników odżywczych pożywienia na funkcjonowanie układu odpornościowego Cz. II. Immunomodulacyjne działanie witamin i pierwiastków śladowych na organizm człowieka, Advances in Clinical and Experimental Medicine, 2007, vol. 16, nr 1, s. 123–133 [dostęp: 16.09.2019] http://pulsmed.com.pl/images/Witaminac/Wp%C5%82yw_wybranych_sk%C5%82adnikow_odzywczych_pozywienia.pdf 
  • Żłobiński, M., 15 najlepszych źródeł witaminy C, salaterka.pl, 21.01.2015 [dostęp: 16.09.2019] https://salaterka.pl/zrodla-witaminy-c/