Witamina A dla dzieci – poznaj jej funkcje oraz źródła

lek. Michał Dąbrowski

Dziewczynka pomaga mamie przy przygotowywaniu zdrowego posiłku

Termin ,,witamina A” odnosi się do kilku różnych substancji, które mają zbliżoną budowę oraz cechują się podobnym działaniem. Aktywne biologicznie formy stanowią: retinol, retinal, a także kwas retinowy. Ich działanie jest niezwykle szerokie, a zapotrzebowanie na witaminę A nie u wszystkich jest takie samo. Co zatem warto wiedzieć w kontekście podawania witaminy A dzieciom?

Funkcje witaminy A

Jedną z ważniejszych cech witaminy A są jej właściwości przeciwutleniające. Antyoksydanty pomagają zwalczać wolne rodniki i tym samym utrzymywać prawidłową homeostazę. Dlaczego to tak ważne? Zbyt wysoki poziom oksydantów może prowadzić do tzw. stresu oksydacyjnego, czyli stanu poważnie zagrażającego zdrowiu. Organizm jest wtedy o wiele mniej odporny na infekcje, stany zapalne, nowotwory, wzrasta też ryzyko alergii, chorób metabolicznych etc.

Na tym jednak nie kończy się działanie witaminy A – oto pozostałe funkcje oraz możliwe konsekwencje niedoboru:

  • oddziałuje na wzrok dziecka (witamina A jest jednym ze składników białka, które występuje w siatkówce oka) – jej niedobór może prowadzić do tzw. kurzej ślepoty, czyli zaburzeń widzenia po zmroku;
  • zbyt niski poziom witaminy A może powodować także wysychanie spojówek, problemy z rogówką oraz zaburzenia produkcji łez;
  • zbyt niski poziom witaminy A może objawiać się rogowaceniem naskórka – wpływa m.in. na prawidłowe złuszczanie. Skóra jest wtedy także nadmiernie sucha, może pojawiać się trądzik lub różnego rodzaju wypryski;
  • retinol korzystnie oddziałuje na gojenie się ran – jak łatwo wywnioskować, hipowitaminoza może objawiać się trudnościami w regeneracji tkanek;
  • istotnie wpływa również na procesy podziałów komórkowych oraz utrzymanie prawidłowej struktury komórek;
  • wzmacnia układ immunologiczny – niedobór może wiązać się z częstszymi infekcjami dróg oddechowych;
  • stanowi ważny element w procesie syntezy hormonów steroidowych (zalicza się do nich także witaminę D);
  • witamina A wpływa zarówno na płodność, jak i w późniejszym etapie na rozwój nienarodzonego dziecka.

Zalecana ilość spożycia witaminy A zależy m.in. od płci (zapotrzebowanie jest większe u mężczyzn), wieku czy też stanu danego organizmu. Zwiększone zapotrzebowanie może wiązać się np. z chorobami układu pokarmowego, zwłaszcza cechującymi się zaburzeniami wchłaniania lipidów, ponieważ witamina A należy do związków, które rozpuszczają się w tłuszczach.

Niedobór i nadmiar witaminy A dla dzieci – czy mogą być szkodliwe?

Niedobory witaminy A w krajach rozwiniętych należą do rzadkości. Deficytem witaminy A mogą skutkować także niektóre problemy zdrowotne – szczególnie niebezpieczne pod tym względem są zwłóknienie torbielowate i chroniczna biegunka.

Jeśli zaś chodzi o nadmiar, w przypadku jednorazowego, wysokiego spożycia witaminy A mogą wystąpić: senność, nadmierna irytacja, bóle brzucha, nudności, wymioty. Kiedy zaś spożycie witaminy A przez dłuższy czas przekracza normę, wówczas istnieje ryzyko chronicznego zatrucia retinolem, które objawia się:

  • zaburzeniami widzenia,
  • bólem kości,
  • spadkiem apetytu,
  • zawrotami głowy,
  • nudnościami, wymiotami,
  • suchością skóry,
  • owrzodzeniami w jamie ustnej,
  • utratą włosów.

Wysokie dawki opisywanego tu składnika są szczególnie niebezpieczne dla kobiet ciężarnych. Co jednak istotne, przedawkowanie witaminy A pochodzącej z pożywienia jest bardzo trudne. Trzeba natomiast ostrożnie podchodzić do suplementów – jeżeli podajemy je dzieciom, muszą być odpowiednio dopasowane do ich potrzeb.

Źródła witaminy A dla dzieci – prawidłowa dieta

Zbilansowana dieta powinna być wystarczająca do uzupełnienia zapotrzebowania na witaminę A zarówno młodych, jak i starszych osób. Warto w tym celu wybierać przede wszystkim produkty pochodzenia roślinnego. Znajdziemy w nich głównie prowitaminy A, zwłaszcza beta-karoten. Jego dobrymi źródłami są:

  • warzywa: bataty, marchewka, natka pietruszki, szpinak, jarmuż, brokuły, dynia, papryka, pomidory, botwinka;
  • owoce: morele, brzoskwinie, pomarańcze, wiśnie, śliwki.

Biorąc zaś pod uwagę żywność pochodzenia zwierzęcego, retinoidy znajdziemy w oleju, podrobach (zwłaszcza w wątróbce), mleku, maśle, jajkach, serach dojrzewających, a także w niektórych rybach morskich.

Wracając do wspomnianej wcześniej informacji o rozpuszczaniu się witaminy A w lipidach – warto pamiętać o podawaniu bogatych w nią produktów właśnie w towarzystwie zdrowych tłuszczów. Jeśli zaserwujemy dziecku ugotowane jajko z pomidorami posypanymi natką pietruszki i skropionymi oliwą z oliwek, to o dostarczenie odpowiedniej ilości witaminy A możemy być spokojni!

Gdzie znajdziemy witaminę A? (infografika)

Gdzie znajdziemy najwięcej witaminy A?