mama z córką przygotowują zdrową sałatkę

Lek.: Michał Dąbrowski

Funkcje witaminy A

Jedną z ważniejszych cech witaminy A są jej właściwości przeciwutleniające. Antyoksydanty pomagają zwalczać wolne rodniki i tym samym utrzymywać prawidłową homeostazę. Dlaczego to tak ważne? Zbyt wysoki poziom oksydantów może prowadzić do tzw. stresu oksydacyjnego, czyli stanu poważnie zagrażającego zdrowiu. Organizm jest wtedy o wiele mniej odporny na infekcje, stany zapalne, nowotwory, wzrasta też ryzyko alergii, chorób metabolicznych etc.

Na tym jednak nie kończy się działanie witaminy A – oto pozostałe funkcje oraz możliwe konsekwencje niedoboru:

  • oddziałuje na wzrok dziecka (witamina A jest jednym ze składników białka, które występuje w siatkówce oka) – jej niedobór może prowadzić do tzw. kurzej ślepoty, czyli zaburzeń widzenia po zmroku;
  • zbyt niski poziom witaminy A może powodować także wysychanie spojówek, problemy z rogówką oraz zaburzenia produkcji łez;
  • zbyt niski poziom witaminy A może objawiać się rogowaceniem naskórka – wpływa m.in. na prawidłowe złuszczanie. Skóra jest wtedy także nadmiernie sucha, może pojawiać się trądzik lub różnego rodzaju wypryski;
  • retinol korzystnie oddziałuje na gojenie się ran – jak łatwo wywnioskować, hipowitaminoza może objawiać się trudnościami w regeneracji tkanek;
  • istotnie wpływa również na procesy podziałów komórkowych oraz utrzymanie prawidłowej struktury komórek;
  • wzmacnia układ immunologiczny – niedobór może wiązać się z częstszymi infekcjami dróg oddechowych;
  • stanowi ważny element w procesie syntezy hormonów steroidowych (zalicza się do nich także witaminę D);
  • witamina A wpływa zarówno na płodność, jak i w późniejszym etapie na rozwój nienarodzonego dziecka.

Zalecana ilość spożycia witaminy A zależy m.in. od płci (zapotrzebowanie jest większe u mężczyzn), wieku czy też stanu danego organizmu. Zwiększone zapotrzebowanie może wiązać się np. z chorobami układu pokarmowego, zwłaszcza cechującymi się zaburzeniami wchłaniania lipidów, ponieważ witamina A należy do związków, które rozpuszczają się w tłuszczach. 

Niedobór i nadmiar witaminy A dla dzieci – czy mogą być szkodliwe?

Niedobory witaminy A w krajach rozwiniętych należą do rzadkości. Deficytem witaminy A mogą skutkować także niektóre problemy zdrowotne – szczególnie niebezpieczne pod tym względem są zwłóknienie torbielowate i chroniczna biegunka.

Jeśli zaś chodzi o nadmiar, w przypadku jednorazowego, wysokiego spożycia witaminy A mogą wystąpić: senność, nadmierna irytacja, bóle brzucha, nudności, wymioty. Kiedy zaś spożycie witaminy A przez dłuższy czas przekracza normę, wówczas istnieje ryzyko chronicznego zatrucia retinolem, które objawia się:

  • zaburzeniami widzenia, 
  • bólem kości,
  • spadkiem apetytu, 
  • zawrotami głowy, 
  • nudnościami, wymiotami, 
  • suchością skóry, 
  • owrzodzeniami w jamie ustnej, 
  • utratą włosów. 

Wysokie dawki opisywanego tu składnika są szczególnie niebezpieczne dla kobiet ciężarnych. Co jednak istotne, przedawkowanie witaminy A pochodzącej z pożywienia jest bardzo trudne. Trzeba natomiast ostrożnie podchodzić do suplementów – jeżeli podajemy je dzieciom, muszą być odpowiednio dopasowane do ich potrzeb.

Źródła witaminy A dla dzieci – prawidłowa dieta

Zbilansowana dieta powinna być wystarczająca do uzupełnienia zapotrzebowania na witaminę A zarówno młodych, jak i starszych osób. Warto w tym celu wybierać przede wszystkim produkty pochodzenia roślinnego. Znajdziemy w nich głównie prowitaminy A, zwłaszcza beta-karoten. Jego dobrymi źródłami są:

  • warzywa: bataty, marchewka, natka pietruszki, szpinak, jarmuż, brokuły, dynia, papryka, pomidory, botwinka;
  • owoce: morele, brzoskwinie, pomarańcze, wiśnie, śliwki.

Biorąc zaś pod uwagę żywność pochodzenia zwierzęcego, retinoidy znajdziemy w oleju, podrobach (zwłaszcza w wątróbce), mleku, maśle, jajkach, serach dojrzewających, a także w niektórych rybach morskich. 

Wracając do wspomnianej wcześniej informacji o rozpuszczaniu się witaminy A w lipidach – warto pamiętać o podawaniu bogatych w nią produktów właśnie w towarzystwie zdrowych tłuszczów. Jeśli zaserwujemy dziecku ugotowane jajko z pomidorami posypanymi natką pietruszki i skropionymi oliwą z oliwek, to o dostarczenie odpowiedniej ilości witaminy A możemy być spokojni!

Gdzie znajdziemy witaminę A? (infografika)

źródła witaminy A