kobieta trzymająca palec na ustach wskazująćc zajady

lek.: Maria Dobrowolska

Zajady - co warto o nich wiedzieć? 

Zajady to jedna z częściej rozpoznawanych dolegliwości skóry i błon śluzowych twarzy u dzieci. Do ich rozwoju dochodzi z powodu zapalenia kącików ust, które objawia się zaczerwienieniem zlokalizowanym w tej okolicy - na granicy błony śluzowej warg i skóry. Ze względu na intensywne ruchy mimiczne, np. podczas uśmiechania się czy szerokiego otwierania buzi, często w zajętym obszarze dochodzi do powstania linijnych, trudno gojących się pęknięć z tworzeniem się nadżerek nazywanych właśnie zajadami. U niektórych mają przebieg zupełnie bezbolesny, a u innych powodują nasilone dolegliwości. Jest to uzależnione głównie od rozległości i głębokości zmian. 

Jakie są przyczyny powstawania zajadów?

Zaobserwowano, że do powstania zajadów może dochodzić z różnych powodów. Ich rozpoznanie jest ważne dla dalszego postępowania leczniczego. Co może stanowić przyczynę zajadów?

  • Infekcje - w posiewach z wymazów od osób ze zmianami, u większości udaje się wyhodować drobnoustroje. Są to grzyby z rodzaju Candida lub bakterie (np. gronkowiec złocisty). Ich namnażaniu sprzyja wilgotne środowisko - problem zajadów dotyczy często osób, które mają tendencję do częstego, nawykowego oblizywania warg.
  • Niedobory witaminowe - dotyczy to przede wszystkim witamin z grupy B, zwłaszcza witaminy B2, którą inaczej nazywamy ryboflawiną. Jej awitaminoza objawia się m.in. zmianami zapalnymi błony śluzowej jamy ustnej, języka, a także pękaniem warg. Zajady mogą wiązać się także z niedoborem kwasu foliowego, czyli witaminy B9.
  • Zbyt niski poziom żelaza - zajady, pękające wargi, nadmiernie sucha skóra to symptomy niedokrwistości z niedoboru żelaza (anemii). Gdy objawom towarzyszą również ogólne osłabienie oraz bladość, warto zgłosić się do lekarza w celu diagnostyki.
  • Niedobory odporności - dotyczą zarówno dzieci, jak i dorosłych.
  • Niedożywienie, zbyt restrykcyjne diety odchudzające - zajady mogą pojawiać się m.in. w przebiegu anoreksji lub bulimii, które wiążą się ze znacznymi niedoborami witamin oraz składników odżywczych.
  • Cukrzyca - zajady mogą być jednym z pierwszych objawów cukrzycy.
  • Mechaniczne drażnienie błon śluzowych - u dzieci powodem może być m.in. aparat ortodontyczny, zaś u osób starszych - niewłaściwie dobrana proteza zębowa. 

Jak diagnozuje się zajady?

Zajady rozpoznaje się na podstawie obrazu klinicznego. U pacjentów, szczególnie tych młodszych, najczęściej nie ma potrzeby wykonywania dodatkowych badań. Jeśli problem nie jest mocno nasilony, zaleca się zmianę diety lub podanie suplementów witaminowych. Dopiero w sytuacji, gdy takie postępowanie nie przynosi efektów, zaleca się wykonanie badań laboratoryjnych, takich jak morfologia czy pobranie wymazu ze zmian.

U pacjentów dorosłych, u których zachodzi podejrzenie, że zajady są objawem 

chorób przewlekłych czy hematologicznych, badania dodatkowe warto zlecić jak najszybciej.

Jak zapobiegać i leczyć zajady?

Chcąc właściwie leczyć zajady, należy ustalić przyczynę ich powstawania. Oczywiście można sięgnąć po dostępne bez recepty maści i kremy, lecz bez zwalczenia źródła problemu, będzie on nawracał. 

Niedobory witamin są zazwyczaj najczęstszą przyczyną powstawania zajadów u dzieci. Zatem zarówno pierwszym krokiem prewencji, jak i leczenia jest urozmaicenie diety oraz wzbogacenie jej o produkty bogate w wymienione wyżej składniki - witaminy z grupy B oraz żelazo. Do prawidłowego wchłaniania Fe potrzebna jest też witamina C, którą również należy wprowadzić do diety dziecka. Jakie produkty warto spożywać?

  • Witamina B2 - podroby, produkty mleczne (zwłaszcza sery), jaja, rośliny strączkowe, kasza jaglana etc.
  • Żelazo - produkty odzwierzęce, głównie mięso, podroby (wątroba, nerki), żółtka jaj, a także roślinne, np. natka pietruszki, tofu, rośliny strączkowe, produkty zbożowe, kakao.
  • Witamina C - acerola, dzika róża, czarna porzeczka, papryka, brokuły, jarmuż, brukselka, owoce cytrusowe etc. 

Niestety, zdarza się, że dzieci przechodzą przez okres bycia ,,niejadkiem” lub nie akceptują niektórych grup żywności. W takiej sytuacji warto sięgnąć po preparaty witaminowe, które są przeznaczone konkretnie dla najmłodszych. Jeśli zaś diagnostyka wskazuje na inną przyczynę wywołującą zajady, warto leczyć je pod okiem specjalisty. 

Bibliografia:

  • Pod red. Kawalec W., Pediatria, tom 1, wyd. PZWL, Warszawa 2013
  • Oza N., Doshi J.J., Angular cheilitis: A clinical and microbial study., Indian J Dent Res. 2017 Nov-Dec;28(6):661-665
  • Stoopler E.T. et al., How do I manage a patient with angular cheilitis?, J Can Dent Assoc. 2013;79:d68
  • Jarosz, M. [red. nauk.], Normy żywienia dla populacji polskiej - nowelizacja, Instytut Żywności i Żywienia, 2012 [dostęp: 30.10.2019]  http://www.izz.waw.pl/attachments/article/33/NormyZywieniaNowelizacjaIZZ2012.pdf