Lek.聽Ma艂gorzata Skowron

Anemia, kt贸ra inaczej nazywana jest niedokrwisto艣ci膮, oznacza niewystarczaj膮ce wyst臋powanie we krwi erytrocyt贸w, czyli czerwonych krwinek (RBC). Mo偶e by膰 to r贸wnie偶 stan, kt贸ry ocenia si臋 na podstawie zbyt niskiego poziomu hemoglobiny (Hb) lub hematokrytu (Ht) w owych krwinkach. Punktem odniesienia potrzebnym do takiej oceny s膮 przyj臋te normy, kt贸re r贸偶ni膮 si臋 w zale偶no艣ci od wieku rozwojowego. Co istotne, anemia jest stanem, kt贸rego nie mo偶na bagatelizowa膰. Jej konsekwencje mog膮 by膰 bardzo powa偶ne - zar贸wno w kr贸tko-, jak i w d艂ugofalowej perspektywie zdrowia dziecka.

Wyst臋puj膮 cztery stopnie niedokrwisto艣ci:

  • niedokrwisto艣膰 艂agodna,
  • niedokrwisto艣膰 umiarkowana,
  • niedokrwisto艣膰 ci臋偶ka,

niedokrwisto艣膰 zagra偶aj膮ca 偶yciu (poziom hemoglobiny poni偶ej 6,5 g/dl).

Anemia u dzieci - przyczyny

Niedokrwisto艣膰 mo偶e powstawa膰 m.in. z powodu niedoboru kwasu foliowego, witaminy B12 oraz innych witamin z grupy B, witamin C i E, a tak偶e mikroelement贸w czy te偶 niekt贸rych bia艂ek i aminokwas贸w. W wypadk贸w tego typu niedobor贸w, przyczyn膮 jest najcz臋艣ciej z艂a dieta lub zaburzenia w pracy jelit. U najm艂odszych najcz臋stsz膮 przyczyn臋 anemii stanowi jednak niedob贸r 偶elaza (Fe), kt贸re jest kluczowym sk艂adnikiem hemoglobiny. Hemoglobina (czerwony barwnik) to za艣 bia艂ko znajduj膮ce si臋 we wspomnianych czerwonych krwinkach. Jej rol膮 jest transportowanie tlenu do r贸偶nych tkanek i narz膮d贸w.

Mo偶emy okre艣li膰 dwie pule przechowywania 偶elaza w organizmie. Jedna opiera si臋 na dzia艂aniu transferyny, kt贸ra jest bia艂kiem reguluj膮cym poziom 偶elaza we krwi oraz jego dostarczanie do tkanek. Druga bazuje za艣 na ferrytynie, czyli bia艂ku, w kt贸rego postaci magazynowane jest zapasowe, 艂atwo dost臋pne 偶elazo. W organizmie znajduje si臋 tak偶e trzecia pula zapasowa 偶elaza, czyli hemosyderyna, kt贸ra jest jednak nieaktywna. Gdy poziom 偶elaza spada, zaczynaj膮 zmniejsza膰 si臋 jego zapasy w obu pulach. Produkcja nowych krwinek tak偶e staje si臋 upo艣ledzona, co wi膮偶e si臋 z coraz gorszym funkcjonowaniem organizmu.

Co mo偶e prowadzi膰 do wyst膮pienia niedobor贸w Fe?

Zwi臋kszona utrata krwi (z przewodu pokarmowego, m.in. z powodu choroby wrzodowej, choroby zapalnej jelita grubego czy te偶 wyst臋powania paso偶yt贸w; z dr贸g rodnych; z dr贸g moczowych, np. z powodu choroby nerek i krwiomoczu; z dr贸g oddechowych).

Zwi臋kszone zapotrzebowanie na Fe (np. w okresie dojrzewania czy te偶 u wcze艣niak贸w).

Upo艣ledzone wch艂anianie 偶elaza (np. stany zapalne i inne choroby uk艂adu trawiennego, cz臋ste biegunki czy resekcja 偶o艂膮dka).

Niedostateczne dostarczanie Fe w po偶ywieniu (nieprawid艂owo zbilansowana dieta, niedo偶ywienie organizmu).

Co wa偶ne, 偶elazo przekazywane jest przez matk臋 dziecku w ostatnim trymestrze ci膮偶y. St膮d te偶 wyst臋puj膮 bezwzgl臋dne wskazania podawania 偶elaza wcze艣niakom, dzieciom pochodz膮cym z mnogich ci膮偶 czy te偶 takim, kt贸re do艣wadczy艂y utraty krwi w okresie porodowym. Ryzyko niedobor贸w jest zwi臋kszone tak偶e w艣r贸d dzieci, kt贸rych matki mia艂y w czasie ci膮偶y anemi臋.

Anemia - objawy u dzieci

W przypadku anemii spowodowanej niedoborem 偶elaza, nale偶y pami臋ta膰 o jego wp艂ywie na rozw贸j neurologiczny oraz prezentowane przez dziecko umiej臋tno艣ci poznawcze. Obni偶ony poziom Fe wi膮偶e si臋 z trudno艣ciami w tym zakresie. Oddzia艂uje r贸wnie偶 m.in. na rozw贸j motoryczny oraz sensoryczny u dziecka.

Wszystko zale偶y od odpowiedniego stopnia dotlenienia narz膮d贸w. Je艣li nie dostaj膮 nale偶ytej ilo艣ci tlenu, kt贸ry transportowany jest przez hemoglobin臋, zaczynaj膮 funkcjonowa膰 w mniej efektywny spos贸b. Szczeg贸lnie odbija si臋 to na uk艂adzie sercowo-naczyniowym oraz uk艂adzie nerwowym. Pojawia膰 si臋 w zwi膮zku z tym mog膮:

cz臋stsze infekcje,

nadmierna i szybka m臋czliwo艣膰,

os艂abienie,

trudno艣ci w koncentracji, np. w czasie zaj臋膰 szkolnych;

poczucie senno艣ci,

b贸le i zawroty g艂owy,

tachykardia;

blado艣膰 sk贸ry oraz b艂on 艣luzowych, np. w jamie ustnej,

sk贸ra mo偶e by膰 sucha, pop臋kana (tak偶e w k膮cikach ust),

suche, 艂amliwe i wypadaj膮ce w艂osy,

艂amliwe paznokcie, przybieraj膮ce 艂y偶eczkowaty kszta艂t,

ch臋膰 spo偶ywania niejadalnych produkt贸w, np. gliny, wapnia czy kartonu.

Nale偶y zwr贸ci膰 przy tym uwag臋, czy nie wyst臋puj膮 u dziecka tak偶e np. wybroczyny. W takim wypadku nale偶y rozszerzy膰 diagnostyk臋, bo mo偶e wi膮za膰 si臋 to r贸wnie偶 z innymi chorobami (w tym tak偶e nowotworowymi).

Pomimo, 偶e rzeczywi艣cie to anemia z niedoboru 偶elaza wyst臋puje najcz臋艣ciej, warto mie膰 jednak na uwadze tak偶e inne niedoborowe niedokrwisto艣ci. Mowa tu szczeg贸lnie o zbyt niskim poziomie kwasu foliowego czy te偶 witaminy B12. W takim wypadku mog膮 pojawi膰 si臋 inne symptomy, jak np.:

obni偶ony nastr贸j,

dra偶liwo艣膰,

blado偶贸艂ty odcie艅 sk贸ry,

obrz臋ki,

brak przyrostu masy cia艂a dziecka,

objawy z zakresu neurologicznego.

Jak rozpozna膰 anemi臋 u dziecka?

Je艣li wyst臋puj膮 niepokoj膮ce objawy, nale偶y uda膰 si臋 do lekarza pierwszego kontaktu, kt贸ry mo偶e zleci膰 odpowiednie badania. Przede wszystkim nale偶y wykona膰 morfologi臋 krwi obwodowej. Badanie wykonuje si臋 rano na czczo. Wynik 艣wiadcz膮cy o anemii wi膮偶e si臋 z obni偶on膮 liczb膮 czerwonych krwinek (RBC) oraz hemoglobiny (Hb lub Hgb).

Istotna jest r贸wnie偶 ocena parametr贸w krwinki czerwonej. W anemii erytrocyty maj膮 mniejsz膮 obj臋to艣膰, co wi膮偶e si臋 z obni偶onym poziomem MCV, oraz maj膮 w sobie mniej hemoglobiny, co za艣 odzwierciedlaj膮 niskie wyniki MCH, MCHC. Warto zbada膰 tak偶e liczb臋 retikulocyt贸w, co daje szans臋 okre艣lenia funkcji szpiku.

W diagnozie anemii pomocne jest oznaczenie st臋偶enia 偶elaza w surowicy, st臋偶enia ferrytyny czy te偶 ca艂kowitej zdolno艣ci wi膮zania 偶elaza (TIBC). S膮 to niekt贸re z parametr贸w mog膮cych wskaza膰 przyczyn臋 niedokrwisto艣ci.

Je偶eli wyst臋puje niedokrwisto艣膰 z powodu niedoboru 偶elaza, bardzo cz臋sto obni偶ony jest poziom:

hemoglobiny - poni偶ej 9 g/dl,

hematokrytu - poni偶ej 聽0,30/l,

偶elaza w surowicy - poni偶ej 17 mmol/l,

ferrytyny - poni偶ej 12 ng/ml,

parametr贸w MCHC, MCV oraz zwi臋kszenie TIBC.

Anemia aplastyczna u dzieci

Warto zwr贸ci膰 uwag臋 tak偶e na inn膮 odmian臋 anemii, jak膮 jest niedokrwisto艣膰 aplastyczna, kt贸ra wi膮偶e si臋 z uszkodzeniem szpiku. Jej charakter mo偶e by膰 wrodzony lub nabyty, przy czym nabyty najcz臋艣ciej ujawnia si臋 po 6. roku 偶ycia dziecka.

Wa偶ne jest w tym wypadku prze艣ledzenie w trakcie diagnostyki historii dziecka, m.in. jak wygl膮da艂o jego ewentualne dotychczasowe leczenie antybiotykami czy lekami przeciwpadaczkowymi. Jak wygl膮da艂 jego kontakt z toksynami. Czy przeby艂 w ostatnim czasie choroby zaka藕ne, np. r贸偶yczk臋, 艣wink臋, odr臋. Badaniem wskazanym w przebiegu tego typu diagnostyki jest badanie szpiku kostnego.

Anemia u dzieci - leczenie

Leczenie niedokrwisto艣ci z niedoboru 偶elaza wi膮偶e si臋 z uzupe艂nianiem Fe specjalnie przeznaczonymi do tego preparatami. U m艂odszych dzieci mog膮 to by膰 krople lub syrop, u starszych dzieci i doros艂ych to najcz臋艣ciej tabletki. Dawki 偶elaza nie powinny przekracza膰 4-6 mg/kg/dob臋, a ich przyjmowanie powinno by膰 roz艂o偶one na kilka dawek podawanych w r贸偶nych porach dnia. Leczenie trwa od 6 tygodni do nawet 6 miesi臋cy.

Co wa偶ne, zdarza si臋, 偶e podczas przyjmowania preparat贸w 偶elaza pojawiaj膮 si臋 zmiany w konsystencji oraz kolorze stolca (mo偶e by膰 on niemal偶e czarny). Mo偶e pojawi膰 si臋 tak偶e problem z zaparciami. Niekiedy mog膮 wyst臋powa膰 r贸wnie偶 nudno艣ci, wymioty, biegunki, b贸le brzucha czy brak apetytu. Je偶eli s膮 to cz臋ste lub intensywne stany, mo偶e pojawi膰 si臋 potrzeba zmiany preparatu. Nale偶y skonsultowa膰 to ze specjalist膮.

Anemia u dzieci - dieta

Warto przy tym pami臋ta膰, 偶e o odpowiedni poziom 偶elaza nale偶y dba膰 tak偶e przy pomocy diety. Bogatym jego 藕r贸d艂em jest m.in. mi臋so (wo艂owe, dr贸b, jagni臋cina, w膮tr贸bka, ryby), 偶贸艂tka jaj, dro偶d偶e, produkty zbo偶owe, ro艣liny str膮czkowe, tofu oraz zielone warzywa (broku艂y, szpinak, jarmu偶).

Niestety, poziom jego wch艂aniania z po偶ywienia nie jest du偶y, st膮d tak wa偶ne jest wprowadzenie tak偶e produkt贸w mog膮cych owo wch艂anianie wesprze膰. Nale偶y 艂膮czy膰 wy偶ej wymienione pokarmy z produktami bogatymi w witamin臋 C, np. acerol膮, natk膮 pietruszki czy papryk膮. Co istotne, nale偶y zwr贸ci膰 uwag臋 r贸wnie偶 na pokarmy, kt贸re wch艂anianie 偶elaza utrudniaj膮, a takimi s膮 m.in. produkty mleczne oraz kasze. Dobrze zminimalizowa膰 ich wk艂ad w diet臋 dziecka.

Bior膮c pod uwag臋 tak偶e inne niedobory witamin i sk艂adnik贸w od偶ywczych, mo偶na w takim wypadku w艂膮czy膰 suplementacj臋 preparat贸w multiwitaminowych dla dzieci, jak np. VisolVit Junior 呕elki. Zawieraj膮 w swoim sk艂adzie witamin臋 C (u艂atwiaj膮c膮 wch艂anianie 偶elaza), witaminy z grupy B, w tym witamin臋 B12, kwas foliowy. To sk艂adniki, na kt贸re dziecko ma szczeg贸lne zapotrzebowanie, zw艂aszcza w okresie intensywnego wzrostu.

Bibliografia:

  1. Karlikowska, M., Niedokrwisto艣膰 z niedoboru 偶elaza u dzieci, Dla pacjent贸w ,,www.mp.pl鈥, 08.11.2016 [dost臋p 08.04.2019]. https://www.mp.pl/pacjent/pediatria/choroby/choroby-krwi/152182,niedokrwistosc-z-niedoboru-zelaza
  2. Matysiak, M., Niedokrwisto艣ci 鈥 nadal aktualny problem w opiece nad matk膮 i dzieckiem , ,,Family Medicine & Primary Care Review鈥 16(2), s. 185鈥188. [dost臋p 08.04.2019].聽聽https://www.infona.pl/resource/bwmeta1.element.desklight-1df99ec7-0bf7-4e0e-baf9-4221c34f8f2f/content/partDownload/15cd1e01-43f5-31a3-a32a-1e504510f02b
  3. Orlicz-Szcz臋sna, G., 呕elazowska-Posiej, J., & Kucharska, K. (2011). Niedokrwisto艣膰 z niedoboru 偶elaza. Current Problems of Psychiatry, 12(4), 590鈥594. [dost臋p 08.04.2019]. http://search.ebscohost.com/login.aspx?direct=true&db=asn&AN=73507350&site=eds-live