Lek. Katarzyna Wiak

Witamina B1 to przedstawiciel kompleksu witamin B rozpuszczalnych w wodzie, którą znajdziemy w wielu zestawach witamin dla dzieci czy dla nastolatków. Pełni w naszym organizmie liczne role, takie jak udział w przemianach metabolicznych, głównie węglowodanów, a także wpływa na działanie układów sercowo-naczyniowego czy nerwowego. W jakich produktach spożywczych znajdziemy największe ilości witaminy B1? Jakie są objawy jej niedoboru i przedawkowania? Kto jest na nie najbardziej narażony?

Jak działa witamina B1?

Witamina B1 wykazuje aktywność biologiczną w organizmie w postaci dwufosforanu tiaminy. Substancja ta wchodzi w skład wielu układów enzymatycznych biorących udział w przemianach metabolicznych węglowodanów i tłuszczów. Dlatego też niedobory witaminy B1 można zaobserwować u pacjentów, których codzienną dietę charakteryzuje wysoka zawartość węglowodanów przy braku jednoczesnego pokrycia zwiększonego zapotrzebowania na witaminę B1.

Podobnie jak większość witamin z kompleksu witamin B, także witamina B1 wpływa na funkcjonowanie układu nerwowego przede wszystkim poprzez stymulację przekazywania impulsów nerwowych. To właśnie ze strony układu nerwowego najszybciej można zaobserwować objawy związane z niedoborami tego składnika w organizmie.

Naturalne źródła witaminy B1

Witaminę B1, podobnie jak większość witamin z grupy B, w największych ilościach znajdziemy w produktach mięsnych. Najwięcej tego składnika stwierdza się w wołowinie, ale sporo ilości wykrywa się również w wieprzowinie czy drobiu. Osoby wykluczające ze swojej codziennej diety mięso powinny poszukiwać alternatywnych, naturalnych źródeł witaminy B1. Są to np. produkty zbożowe, nasiona roślin strączkowych, warzywa, np. kalafior czy por, owoce, np. mandarynki lub śliwki, a także orzechy, np. arachidowe bądź pistacjowe.

Jeśli mimo spożywania zwiększonych ilości warzyw czy produktów zbożowych, nie udaje się utrzymywać prawidłowego stężenia witaminy B1 w organizmie, należy sięgnąć po gotowe suplementy diety. Na rynku farmaceutycznym dostępnych jest wiele różnych preparatów, zawierających wybrane witaminy dla dzieci, witaminy dla nastolatków czy te dla osób dorosłych.

Niedobór i nadmiar witaminy B1 w organizmie

Oprócz osób przyjmujących zwiększone ilości węglowodanów w diecie, wegan i wegetarian, na niedobory witaminy B1 narażeni są także alkoholicy, ponieważ alkohol zmniejsza stopień wchłaniania tego składnika z przewodu pokarmowego. Zwiększone zapotrzebowanie obserwuje się ponadto u osób stosujących inne używki – palaczy, ale także miłośników kawy czy herbaty. Niedoborom sprzyja również przewlekły stres i stan po poważnych urazach czy zabiegach operacyjnych.

Jak już wspomniano, pierwsze objawy niedoboru witaminy B1 w organizmie są najczęściej związane z zaburzeniami funkcjonowania układu nerwowego. Dominują wówczas zaburzenia czucia czy niedowłady, najczęściej z towarzyszącym ogólnym osłabieniem i zmniejszeniem apetytu.

Utrzymujący się niedobór witaminy B1 w organizmie prowadzi stopniowo do rozwoju choroby beri-beri. Może mieć ona 3 postacie: suchą, czyli przewlekłą, w której dominują objawy ze strony układu nerwowego, takie jak zaburzenia czucia czy niedowłady; mokrą, czyli ostrą, z symptomami ze strony układu krążenia, takimi jak przyspieszenie rytmu serca i spadek ciśnienia krwi; lub piorunującą z gwałtownie narastającymi objawami niewydolności serca. Co ciekawe, podanie domięśniowe witaminy B1 w tej sytuacji przynosi spektakularną poprawę już od pierwszej dawki.

U alkoholików niedobór witaminy B1 może skutkować także innymi schorzeniami. Jest to np. encefalopatia alkoholowa, nazywana także encefalopatią Wernickiego. Dochodzi wówczas do zwyrodnień niektórych z części układu nerwowego, wskutek czego pojawiają się zaburzenia widzenia, niezborność ruchów czy zaburzenia świadomości. U niektórych pacjentów encefalopatia przechodzi także w tzw. zespół Korsakowa, czyli zaburzenie neuropsychiatryczne, objawiające się zaburzeniami pamięci i wystąpieniem psychozy.

Przedawkowanie witaminy B1 stwierdza się dużo rzadziej niż jej niedobory. Objawy związane ze zwiększonym stężeniem składnika w surowicy krwi są bardzo niespecyficzne i najczęściej są to zawroty głowy, uczucie kołatania serca czy drżenie mięśniowe.

Bibliografia

[1] Farmakologia i toksykologia, pod red. Mutschler E., wyd. Elsevier Urban&Partner, Wrocław 2013.

[2] https://dieta.mp.pl/zasady/62911,witamina-b1-tiamina – data dostępu: 30.09.2018.

[3] Wendłowicz A. et al., Influence of selected dietary components on the functioning of the human nervous system, “Rocz Panstw Zakl Hig”, 2018;69(1):15–21.

[4] Edwards K.A., Thiamine Assays-Advances, Challenges, and Caveats, “ChemistryOpen”, 2017 Mar 8;6(2):178–191.

[5] Lei Y. et al., Wet beriberi with multiple organ failure remarkably reversed by thiamine administration: A case report and literature review, “Medicine (Baltimore)”, 2018 Mar;97(9):e0010.

[5] Osiezagha K., Thiamine deficiency and delirium, “Innov Clin Neurosci” 2013 Apr;10(4):26–32.