mama z córką przygotowują zdrową sałatkę

Witamina A to jeden z powszechniej występujących składników pokarmowych w różnych produktach spożywczych. Mimo to częsta niechęć maluchów do próbowania oraz spożywania nowych pozycji w menu często skutkuje niedoborami witaminy A. Jakie mogą być ich objawy? Czy warto suplementować witaminę A u każdego dziecka? Czy można ją przedawkować?

Źródła witaminy A w organizmie

Witamina A to tak naprawdę wspólna nazwa dla całej grupy związków wykazujących jej aktywność biologiczną. Są to np. retinol, betakaroten i ich pochodne. Witamina A należy do grupy witamin rozpuszczalnych w tłuszczach. Oznacza to, że stosunkowo słabo wchłania się z przewodu pokarmowego, zwłaszcza przy niedostatecznej produkcji żółci i spożyciu zbyt małej ilość tłuszczów.

Witaminę A, głównie w postaci retinolu, można znaleźć w wielu produktach spożywczych, zarówno zwierzęcego jak i roślinnego pochodzenia. Największe jej ilości znajdują się w wątróbce wieprzowej. Sporo jest zawarte także w owocach i warzywach, takich jak marchew, czerwona papryka, pomidory, brzoskwinie czy śliwki. W codziennym jadłospisie warto nie zapominać również o nabiale, np. mleku, margarynie, jajach czy serze żółtym.

Pamiętajmy, że u zdrowych dzieci spożywających regularne, różnorodne oraz dobrze zbilansowane posiłki nie zachodzi konieczność zewnętrznej suplementacji witamin, w tym witaminy A. Niestety, powszechnym problemem w tej grupie wiekowej jest wybredność, co może prowadzić do wystąpienia niedoborów. Wówczas warto rozważyć wdrożenie suplementacji, ale dla bezpieczeństwa dziecka trzeba dokonać tego pod kontrolą lekarza, który pomoże dobrać odpowiednią dawkę.

Rola witaminy A w organizmie

Podstawową rolą witaminy A jest jej udział w procesie widzenia. Wykazuje działanie antyoksydacyjne, co pozwala chronić delikatne struktury oka przed szkodliwym działaniem wolnych rodników, czyli stresu oksydacyjnego. Ponadto jest ona niezbędna do syntezy rodopsyny, znaczy światłoczułego barwnika umożliwiającego nam ograniczone widzenie w ciemności.

Witamina A wpływa również na stan komórek tkanki nabłonkowej, regulując jej wzrost i korzystnie wpływając na tempo regeneracji. W ten sposób jej suplementacja skutkuje poprawą wyglądu skóry, włosów czy paznokci.

marchewka pokrojona w talarki

Skutki niedoborów i przedawkowania witaminy A

Podstawowym objawem niedoboru witaminy A jest niedowidzenie w ciemności, czyli tzw. kurza ślepota. Objawia się ona wpadaniem na przedmioty czy upadkami w godzinach wieczornych i nocnych, kiedy dziecko udaje się np. do toalety. U dorosłych natomiast powoduje niemożność prowadzenia pojazdów mechanicznych w godzinach nocnych. Ponadto może dochodzić do zwyrodnienia nabłonka wyścielającego układ oddechowy i pokarmowy, co zwiększa ryzyko wnikania patogenów oraz wystąpienia stanu zapalnego. Innym objawem niedoboru u dzieci jest zahamowanie wzrostu lub rozwoju organizmu. Pogorszeniu ulega również kondycja skóry, która staje się bardziej podatna na uszkodzenia. Można zaobserwować jeszcze problem łamliwości paznokci czy kruszenia i wypadania włosów.

Z drugiej strony witamina A jest przykładem składnika odżywczego, którego spożycie w nadmiernych ilościach może skutkować nawet poważnymi powikłaniami. Ma to szczególne znaczenie u dzieci i dorosłych, którzy spożywają duże ilości pokarmów bogatych w witaminę A, a jednocześnie sięgają po gotowe preparaty witaminowe. Wówczas witamina ta zalega w wątrobie i staje się toksyczna. Podstawowymi objawami przedawkowania są przewlekłe bóle głowy, powiększenie narządów wewnętrznych, głównie wątroby, czy nadmierna pobudliwość. Pamiętajmy jednak, że nadmiar witaminy A jest szczególnie niebezpieczny dla kobiet w ciąży, u których może dojść do poronienia, przedwczesnego porodu albo wystąpienia wad wrodzonych płodu.

Bibliografia:

[1] Pod red. Ganong W.F., Fizjologia, wyd. PZWL, Warszawa 2009

[2] https://pediatria.mp.pl/zywienie/52608,witaminy-w-diecie-dziecka

[3] https://dieta.mp.pl/zasady/62900,witamina-a