Lek.聽Maria Dobrowolska

Co wywo艂uje zaburzenia wzrostu dziecka?

Zaburzenia wzrostu dziecka dzieli si臋 zasadniczo na dwie kategorie. Pierwsz膮 jest niskoros艂o艣膰, b臋d膮ca skutkiem niedoboru somatotropiny (inaczej: hormon wzrostu, GH). Drug膮 - wysokoros艂o艣膰, wynikaj膮ca z nadmiaru tego hormonu. Jest wiele przyczyn wywo艂uj膮cych zaburzenia wzrostu u dzieci. Decyduje o tym fakt, 偶e rozw贸j fizyczny cz艂owieka to bardzo z艂o偶ony, wieloetapowy proces, rozpoczynaj膮cy si臋 w 偶yciu p艂odowym i ko艅cz膮cy si臋 oko艂o 21. urodzin. To proces, na kt贸ry oddzia艂uje wiele r贸偶nych czynnik贸w, zar贸wno tych pochodzenia wewn臋trznego, jak i zewn臋trznego. Na to, jaki wzrost osi膮gnie dziecko, maj膮 wp艂yw: uwarunkowania genetyczne, spos贸b od偶ywiania si臋, ilo艣膰 snu, aktywno艣膰 fizyczna, nara偶enie na zanieczyszczenia 艣rodowiska, dost臋p do sta艂ej opieki medycznej i wiele innych.聽

Jakie s膮 przyczyny niskoros艂o艣ci?聽

Statystycznie m贸wi si臋, 偶e niskoros艂o艣膰 rozpoznajemy w贸wczas, kiedy wzrost dziecka znajduje si臋 poni偶ej 3. centyla na siatce centylowej. W wi臋kszo艣ci przypadk贸w nie oznacza to jednak ani powa偶nej choroby, ani powik艂a艅. Niski wzrost mo偶e nie by膰 anomali膮, lecz cech膮 danej osoby. Przyczyn膮 takich zaburze艅 wzrostu dziecka mog膮 by膰:

  • konstytucjonalnie op贸藕niony przebieg wzrostu i dojrzewania (KOWD) - kt贸ry endokrynolodzy okre艣laj膮, jako wariant wzrastania prawid艂owego. KOWD to przewa偶nie zaburzenia wzrostu u ch艂opc贸w;
  • niski wzrost rodzinny uwarunkowany genetycznie, diagnozowany g艂贸wnie u dziewcz膮t.

Do patologicznych przyczyn zaburze艅 wzrostu u dziecka zalicza si臋:

  • niedo偶ywienie;
  • niedokrwisto艣膰 (anemia);
  • niedobory pokarmowe, g艂贸wnie produkt贸w bogatych w cynk i 偶elazo;
  • zaburzenia wch艂aniania i trawienia jelitowego;
  • niedoczynno艣膰 tarczycy;
  • izolowany niedob贸r GH;
  • wielohormonaln膮 niedoczynno艣膰 przysadki m贸zgowej;
  • hiperkortyzolemi臋;
  • przedwczesne dojrzewanie p艂ciowe;
  • zespo艂y aberracji chromosomalnych, jak zesp贸艂 Turnera;
  • hipotrofi臋 w 偶yciu p艂odowym;
  • zaburzenia rozwoju uk艂adu kostnego;
  • zaburzenia przemian metabolicznych;
  • choroby przewlek艂e nerek, w膮troby, serca, p艂uc, cukrzyca;
  • przewlek艂e zaka偶enia, jak HIV;
  • deprywacj臋 psychospo艂eczn膮 oraz chorob臋 sieroc膮.

Jakie s膮 przyczyny wysokoros艂o艣ci?

Nadmierny wzrost diagnozowany jest w贸wczas, gdy d艂ugo艣膰 cia艂a dziecka znajduje si臋 ponad lini膮 97. centyla. W wielu przypadkach o du偶ym wzro艣cie, podobnie jak o tym niskim, decyduje genetyka, poprzez kt贸r膮 wysokoros艂o艣膰 staje si臋 fizjologicznym wariantem prawid艂owego wzrostu dziecka czy te偶 konstytucjonalnie wysokim wzrostem.聽

Natomiast je艣li chodzi o w艂a艣ciw膮 patogenez臋 - najcz臋stsz膮 przyczyn膮 wysokoros艂o艣ci s膮 gruczolaki - czynne guzy przysadki m贸zgowej, wydzielaj膮ce wy艂膮cznie hormon wzrostu, a tak偶e gruczolaki mieszane, kt贸re opr贸cz GH wytwarzaj膮 dodatkowo prolaktyn臋 (PRL) i tyreotropiny (hormon glikoproteinowe, wp艂ywaj膮ce m.in. na prac臋 tarczycy). Ponadto gigantyzm, bo tak okre艣la si臋 te patologiczne zaburzenia wzrostu dziecka, wi膮偶e si臋 r贸wnie偶 z:

  • przedwczesnym pokwitaniem;
  • wrodzonym przerostem nadnerczy;
  • zespo艂em Klinefeltera;
  • chorobami genetycznymi, jak zesp贸艂 Marfana, zesp贸艂 艂amliwego chromosomu X,
  • zaburzeniami metabolicznymi, jak homocystynuria.聽

Jak leczy膰 niedob贸r hormonu wzrostu u dzieci?

W leczeniu zaburze艅 hormonu wzrostu kluczow膮 rol臋 odgrywa diagnostyka. Jak ju偶 zosta艂o wspomniane, w wi臋kszo艣ci przypadk贸w nisko- czy wysokoros艂o艣膰 jest cech膮 rodzinn膮. Spo艣r贸d przebadanych bardzo niskich dzieci, tylko ok. 3% okazuje si臋 mie膰 hormonalny niedob贸r wzrostu, co stanowi podstaw臋 do rozpocz臋cia leczenia. Poza tym niewielkim odsetkiem znaczna wi臋kszo艣膰 to osoby drobne, filigranowe, u kt贸rych taka budowa cia艂a wyst臋puje rodzinnie. Analogicznie jest z wysokoros艂o艣ci膮.聽

Aby prawid艂owo rozpozna膰 zaburzenia wzrostu dziecka, nale偶y uwzgl臋dni膰 uwarunkowania rodzinne, a tak偶e wzi膮膰 pod uwag臋 to, jak zmienia si臋 tor linii wzrostu na siatce centylowej. Szybkie tempo spadku b膮d藕 przyspieszenia wzrostu jest bardziej niepokoj膮ce od faktu, 偶e wzrost dziecka plasuje si臋 poni偶ej 3. lub powy偶ej 97. centyla. Je偶eli pojawia si臋 du偶a dysproporcja mi臋dzy kana艂ami centylowymi, w贸wczas konieczna jest wizyta u pediatry, endokrynologa i rozpocz臋cie specjalistycznej diagnostyki.聽

Leczenie specjalistyczne wymaga wykonania ponownego, bardzo dok艂adnego pomiaru pacjenta przy pomocy stadiometru. Uzyskane wyniki lekarz odnosi do odpowiednich norm populacyjnych (najnowsze siatki centylowe WHO) oraz wysoko艣ci rodzic贸w i rodze艅stwa. Kolejnym krokiem jest wykonanie RTG niedominuj膮cej r臋ki i nadgarstka w celu oceny wieku kostnego. Jest to uznawane za najbardziej miarodajny spos贸b obliczenia przewidywanego wzrostu dziecka. Na takiej podstawie prowadzi si臋 dalsz膮 diagnostyk臋, kt贸ra pocz膮tkowo polega na wykluczeniu zaburze艅 konstytucjonalnych i rodzinnych, a nast臋pnie potwierdzeniu postawionej diagnozy, wyja艣niaj膮cej przyczyn臋 zaistnia艂ego zaburzenia wzrostu dziecka.聽

W Polsce zaburzenia wzrostu leczy si臋 poprzez zastosowanie rekombinowanego ludzkiego hormonu wzrostu, dost臋pnego w ,,Narodowym programie leczenia niedoboru wzrostu鈥 w przypadku niskoros艂o艣ci:

  • z somatotropinowej niedoczynno艣ci przysadki;
  • u chorych z przewlek艂膮 niewydolno艣ci膮 nerek;
  • b臋d膮cej objawem zespo艂u Turnera i zespo艂u Prader-Willi;
  • pierwotnej wynikaj膮cej z zespo艂u Larona;
  • wynikaj膮cej z mutacji lub polimorfizmu genu IGF-I (ew. promotora tego genu).

Jak zapobiega膰 zaburzeniom wzrostu u dzieci?

Na zaburzenia wzrostu dzieci wp艂ywa wiele czynnik贸w, w pewnym stopniu tak偶e tych zewn臋trznych, kt贸re mo偶na modyfikowa膰 w codziennym 偶yciu. Zapewnienie dziecku zbilansowanej diety, bogatej w cenne sk艂adniki od偶ywcze, witaminy i minera艂y potrzebne do prawid艂owego wzrostu, odpowiedniej ilo艣ci snu, 艣wiat艂a s艂onecznego, aktywno艣ci fizycznej, a tak偶e komfortu psychicznego - to podstawa, kt贸ra co prawda nie sprawi, 偶e niskie dziecko zacznie dor贸wnywa膰 najwy偶szym kolegom, ale z pewno艣ci膮 prze艂o偶y si臋 na lepsze funkcjonowanie ca艂ego organizmu!

Bibliografia:

  1. Walczak M., Zaburzenia wzrastania u dzieci i m艂odzie偶y obejmuj膮 dwie grupy nieprawid艂owo艣ci a mianowicie nadmiern膮 wysoko艣膰 cia艂a oraz niskoros艂o艣膰, ,,Endokrynologia Pediatryczna鈥, t. 9, 2010, nr 2(31) [w:] ,,endokrynologiapediatryczna.pl鈥, [dost臋p 06.06.2019] http://www.endokrynologiapediatryczna.pl/?doi=10.18544/EP-01.09.02.1237
  2. Oczkowska U., Definicja i przyczyny niskoros艂o艣ci oraz kryteria diagnostyczne niedoboru hormonu wzrostu, ,,Endokrynologia Pediatryczna鈥, t. 9, 2009, suplement nr 1 [w:] ,,endokrynologiapediatryczna.pl鈥, [dost臋p 06.06.2019] http://www.endokrynologiapediatryczna.pl/contents/files/a_1152.pdf
  3. Ma艂ecka-Tandera E., Niskoros艂o艣膰, ,,mp.pl鈥,23.11.2016, [dost臋p 06.06.2019] https://www.mp.pl/pacjent/pediatria/choroby/endokrynologia/68498,niskoroslosc