Autor: lek Michał Dąbrowski

Witaminy z grupy E to osiem związków o różnej budowie, występujących pod wspólną nazwą tokochromanoli. Tokochromanole dzielą się w równej części na tokoferole i tokotrienole. Spośród nich największą aktywnością biologiczną cechują się alfa-tokoferole, które przede wszystkim pełnią funkcje antyoksydacyjne

Dzięki temu, że bronią organizm przed szkodliwym działaniem wolnych rodników, zyskały miano ,,witaminy młodości” i stanęły na podium piękna razem z witaminami A i C. Poza tym, że witaminy z grupy E chronią komórki organizmu, zmniejszają ryzyko wystąpienia chorób serca, układu krwionośnego oraz nowotworów skóry. Liczne badania potwierdzają, że są także w stanie zabezpieczyć przed chorobami Alzheimera i Parkinsona. Co ciekawe, tokoferole są kluczowe dla prawidłowej pracy systemu immunologicznego, toteż znacznie podnoszą odporność na przeziębienia szczególnie u dzieci. Ich bogate źródło dostępne jest w większości na co dzień używanych produktów pochodzenia roślinnego, tak więc niedobór witaminy E zdarza się niezwykle rzadko. Jeśli już do niego dochodzi, może przyczynić się do zaburzeń neurologicznych, wystąpienia problemów skórnych czy na przykład objawów ze strony układu krążenia. Deficyt witamin z grupy E jest szczególnie niebezpieczny dla noworodków i wcześniaków, bo może skutkować anemią, wywoływać wady wzroku, a nawet być przyczyną nagłej śmierci. 

Witaminy z grupy E - co kryje się pod tą nazwą?

Witaminy z grupy E to osiem związków pochodnych alfa-tokoferolu o zbliżonej aktywności fizjologicznej. Wśród tych ośmiu tokochromanoli, bo pod tą nazwą kryją się właśnie witaminy z grupy E, występują zarówno cztery tokoferole, jak i cztery tokotrienole. Są to witaminy rozpuszczalne w tłuszczach, które w ludzkim organizmie najliczniej kumulują się w tkance tłuszczowej i nadnerczach, a w żywności najbogatszym ich źródłem są produkty roślinne: oleje, orzechy, nasiona.

Za najważniejszą cechę witaminy E uznaje się jej silne właściwości antyoksydacyjne. Tokochromanole chronią ludzki organizm przed szkodliwym wpływem wolnych rodników - uniemożliwiają niszczenie komórek, zmniejszają stres oksydacyjny, a także blokują utlenianie się białek, lipidów i DNA. Innymi słowy, witaminy z grupy E nie tylko przeciwdziałają procesom starzenia się skóry, lecz także biorą udział w profilaktyce wielu groźnych chorób, również nowotworów skóry. Ponadto witamina E spełnia następujące funkcje fizjologiczne:

  • uczestniczy w ekspresji genów;
  • przekazuje sygnały nerwowe;
  • chroni czerwone krwinki;
  • wzmacnia i uelastycznia naczynia krwionośne;
  • obniża krzepliwość krwi.

Ponieważ właściwości witaminy E pozwalają jej przeniknąć w głąb bariery lipidowej komórek skóry i wiązać cząsteczki wody, wpływają na nawilżenie skóry, przez co są stałym składnikiem różnego typu kosmetyków. Co więcej, tokochromanole wykorzystywane bywają w przemyśle spożywczym jako naturalne konserwanty, które dzięki przerwaniu reakcji utleniania lipidów, są w stanie hamować proces psucia się żywności.

Jakie są najbogatsze źródła witaminy E?

Witaminy z grupy E nie są endogenne, ludzki organizm nie jest w stanie ich samodzielnie zsyntetyzować, jak to ma miejsce w przypadku witaminy D - słynnej witaminy na kości, wytwarzanej pod wpływem promieniowania słonecznego. Dlatego też zapotrzebowanie na tokochromanole musi być realizowane z zewnątrz, tym bardziej, że są one stale wydalane w efekcie pracy nerek.

Źródła witaminy E to przede wszystkim produkty pochodzenia roślinnego:

  • olejach roślinnych;
  • oliwie z oliwek;
  • orzechach (zwłaszcza pistacjach);
  • migdałach;
  • nasionach słonecznika, dyni, sezamu;
  • awokado;
  • roślinach strączkowych;
  • kiełkach pszenicy.

Jakie jest zapotrzebowanie organizmu na witaminy z grupy E?

Popyt organizmu na witaminy z grupy E jest raczej niewielki. Dzienne zapotrzebowanie określone przez Instytut Żywności i Żywienia wynosi:

  • 4-5 mg u niemowląt;
  • 6-7 mg u dzieci poniżej 9 r.ż.;
  • 10 mg u chłopców w wieku od 10 do 18 r. ż. oraz u dorosłych mężczyzn;
  • 8 mg u dziewcząt w wieku od 10 do 18 r. ż. oraz u dorosłych kobiet;
  • 10 mg u kobiet ciężarnych;
  • 11 mg u kobiet karmiących piersią.

Jego realizacja nie rodzi trudności, gdyż tokoferole są licznie rozpowszechnione w przyrodzie. Różnorodność ogólnodostępnych produktów roślinnych bogatych w te witaminy sprawia, że z łatwością można wprowadzić je do codziennego jadłospisu.

Czym skutkuje niedobór witaminy E?

Niedobór witaminy E odnotowuje się w niewielu przypadkach. Awitaminoza pojawia się przede wszystkim u osób z zaburzeniami wchłaniania tłuszczu oraz pacjentów, u których zdiagnozowano abetalipoproteinemię, rzadką chorobę genetyczną.

Natomiast deficyt tych witamin u dzieci dotyczy w głównej mierze noworodków, w szczególności tych urodzonych przedwcześnie, u których może objawiać się:

  • anemią hemolityczną, wywołaną zwiększeniem kruchości błon erytrocytów;
  • zaburzeniami wzroku - retinopatią i fibroplazją;
  • dysplazją oskrzelowo-płucną.

Braki witamin z grupy E u tak małych dzieci są bardzo niebezpieczne, gdyż poza poważnymi chorobami, mogą zakończyć się nawet nagłą śmiercią. Dlatego też zaleca się, aby kobiety ciężarne włączały do swojej codziennej diety więcej steroli roślinnych.

Kiedy warto suplementować witaminy z grupy E?

Witaminy z grupy E powinny być suplementowane jedynie w wyjątkowych przypadkach niedoboru i z wyraźnego wskazania lekarskiego. Na ogół zdrowe dzieci nie muszą szukać alternatywnych źródeł pozyskiwania tokoferoli, ponieważ przeważnie dostateczna ich ilość jest dostarczana z codziennej diety.

Mimo to, stosowanie suplementów wzbogaconych w witaminy z grupy E, takich jak VisolVit Junior, jest zalecane w:

  • innych deficytach witaminowo-mineralnych;
  • okresach wzmożonego wysiłku intelektualnego czy fizycznego;
  • momentach osłabionej odporności;

Witamina E ma zdolność do poprawiania wchłanialności witaminy A i C, witamin z grupy B, a także manganu, selenu, fosforu, niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych oraz tłuszczów.