Witamina B1

Lek. Michał Dąbrowski

Co to jest tiamina i jakie funkcje pełni w organizmie?

Witamina B1 zalicza się do grupy witamin rozpuszczalnych w wodzie. Zbudowana jest z pierścienia pirymidynowego oraz tiazolowego, które połączone są mostkiem metylenowym. W przyrodzie najczęściej występuje pod postacią pirofosforanu. Jej biologicznie aktywną formą jest dwufosforan tiaminy (karboksylaza).

Rola witaminy B1 w organizmie człowieka to przede wszystkim przemiana węglowodanów i aminokwasów. Poza udziałem w metabolizmie komórkowym jest również niezwykle ważna dla reakcji enzymatycznych w organizmie. Dzięki niej możliwe jest również wytwarzanie nukleotydów, bo uczestniczy w przemianie pentoz, co jest niezbędne do ich powstania. Witamina B1 odpowiada również za prawidłową pracę układu nerwowego oraz sercowo-naczyniowego. Dodatkowo przyspiesza gojenie się ran oraz zmniejsza odczucia bólowe. Wpływa również na prawidłową pracę gruczołów wewnątrzwydalniczych.

Nadmiar i niedobór witaminy B1 – czym się objawiają?

Do tej pory nie ustalono skutków nadmiaru witaminy B1 w ludzkim organizmie, głównie ze względu na to, że jest rozpuszczalna w wodzie. Oznacza to, że ciało potrafi usunąć ją samoistnie, przede wszystkim z moczem.

Niekiedy można natomiast zaobserwować niedobory witaminy B1. Zazwyczaj są skutkiem niewłaściwej diety bądź nadużywania alkoholu czy substancji psychoaktywnych. Niekiedy przyczyną może być także zaburzone wchłanianie witaminy B1 lub stosowanie środków diuretycznych. Niewielkie braki tej substancji zwykle objawiają się problemami z układem neurologicznym, w tym ciągłym zmęczeniem i osłabieniem, a także kłopotami z pamięcią i koncentracją. Niekiedy może wystąpić również przeczulica, zaparcia czy zaburzenia żołądkowo-jelitowe.

Znaczny niedobór witaminy B1 może mieć już poważniejsze konsekwencje, w tym niewydolność serca czy zapalenie nerwów obwodowych, czasem również zwiększoną skłonność do obrzęków. Do najczęstszych skutków długotrwałych niedoborów witaminy B1 należą trzy jednostki chorobowe:

  • kwasica mleczanowa – to rodzaj groźnego dla życia zaburzenia metabolicznego, najczęściej objawia się nudnościami, wymiotami i bólami brzucha, w późniejszych etapach nawet majakami i śpiączką,
  • choroba beri beri – schorzenie układu neurologicznego i sercowo-naczyniowego. Objawy beri beri nie zawsze są jednakowe, choroba występuje w różnych formach, w tym tzw. mokrej i suchej. Mokra objawia się obrzękiem, tachykardią i zaburzeniami psychicznymi, sucha natomiast neuropatią, znacznym spadkiem apetytu oraz zanikiem mięśni i nadciśnieniem tętniczym. Choroba beri beri może dotknąć również dzieci karmione mlekiem matki, u której występują niedobory,
  • psychoza Korsakowa – choroba neuropsychiatryczna, dająca objawy podobne do amnezji oraz encefalopatii. U pacjentów występuje między innymi oczopląs, niezborny chód, nierówność źrenic czy zaburzenia kontroli i czucia.

Witamina B1 – występowanie w żywności. Gdzie jest witamina B1?

Witaminę B1 można znaleźć zarówno w produktach roślinnych, jak i tych pochodzenia zwierzęcego. Występuje głównie w:

  • otrębach ryżowych,
  • orzechach, zwłaszcza macadamia,
  • kaszach,
  • nasionach roślin strączkowych,
  • produktach zbożowych,
  • ziemniakach,
  • niektórych rybach,
  • mięsie, zwłaszcza wieprzowym i wątrobie.

Należy przy tym pamiętać, że witamina B1 jest wrażliwa na wysokie temperatury, szczególnie w pH powyżej 5.

Chociaż zapotrzebowanie człowieka na witaminę B1 nie jest szczególnie wysokie, mieści się pomiędzy 0,5 mg na dobę u rocznych dzieci, 1-1,3 dla dorosłych i 1,5 w okresie ciąży i laktacji, jest ona niezwykle ważna dla ludzkiego organizmu.

Bibliografia: 

  1. Jarosz, M. [red. nauk.], Normy żywienia dla populacji Polski, Instytut Żywności i Żywienia, 2017 [dostęp: 31.08.2019] https://ncez.pl/upload/normy-net-1.pdf
  2. Jarosz, M. [red. nauk.], Normy żywienia dla populacji polskiej - nowelizacja, Instytut Żywności i Żywienia, 2012 [dostęp: 31.08.2019] http://www.izz.waw.pl/attachments/article/33/NormyZywieniaNowelizacjaIZZ2012.pdf