Antyoksydanty

lek. Michał Dąbrowski

Czym są antyoksydanty? 

Wiele osób zastanawia się, co kryje się pod terminem antyoksydanty. To bardzo szeroka grupa związków chemicznych (należą do nich także pewne witaminy i składniki mineralne), które słyną ze swoich prozdrowotnych właściwości. Jakie są największe zalety przeciwutleniaczy? Antyoksydanty chronią wzrok, hamują namnażanie wolnych rodników, których nadpodaż w organizmie powoduje poważne uszkodzenia komórek. Opóźniają proces starzenia organizmu, zmniejszają ryzyko zachorowania na różne schorzenia o podłożu zapalnym, wzmacniają odporność. Liczne badania wykazały związek między zachorowalnością na chorobę wieńcową a spożyciem produktów spożywczych bogatych we flawonoidy o charakterze antyoksydacyjnym

Najważniejsze antyoksydanty

  • koenzym Q10

Jest obecny w każdej komórce ciała, bierze udział w wielu przemianach metabolicznych, chroni przed szkodliwym wpływem wolnych rodników. Ma działanie przeciwnowotworowe, zapobiega powstawaniu złogów cholesterolowych. Wraz z wiekiem (po 30.-35. roku życia) stężenie koenzymu Q10 w organizmie znacznie się zmniejsza.

  • luteina

Luteina to substancja o silnych właściwościach przeciwutleniających (hamuje procesy stresu oksydacyjnego), która łagodzi wiele chorób oczu (chroni przed zaćmą i zwyrodnieniem plamki żółtej). Ma działanie przeciwzapalne, zmniejsza ryzyko zachorowań na choroby serca, udary, a także wspomaga pamięć. 

  • selen

Selen to ważny antyoksydant, który wzmacnia układ odpornościowy, chroni błony komórkowe przed działaniem wolnych rodników. To nie koniec zalet tego pierwiastka. Selen przyspiesza wydalanie metali ciężkich z organizmu, chroni przed uszkodzeniami spowodowanymi ekspozycją słoneczną i wspiera prawidłowe funkcjonowanie tarczycy. 

  • witamina A  

Jest witaminą rozpuszczalną w tłuszczach, odgrywa istotną rolę w procesie widzenia – długotrwały niedobór witaminy A może spowodować ślepotę zmierzchową. Wzmacnia błonę komórkową, zwiększa elastyczność skóry, rozjaśnia przebarwienia, działa także pozytywnie na układ immunologiczny. Chcąc zwiększyć stopień przyswajania witaminy A przez organizm, warto przyjmować ją w połączeniu z cynkiem.

  • witamina C

Kolejna witamina antyoksydacyjna to witamina C, która jest rozpuszczalna w wodzie. Kwas L-askorbinowy nie tylko usuwa wolne rodniki, lecz także reguluje pracę białych krwinek, pobudza syntezę kolagenu, poprawia krążenie krwi, wzmacnia odporność organizmu i wspomaga wchłanianie żelaza. 

  • witamina E

Należy do witamin rozpuszczalnych w tłuszczach. Poprawia stan skóry, zwiększa potencję, zapobiega uszkodzeniom naczyń krwionośnych, chroni przed rozwojem miażdżycy i przyspiesza gojenie się ran. Witamina E to jeden z najsilniejszych antyoksydantów!

Antyoksydanty a wolne rodniki

Najważniejszą funkcją antyoksydantów jest zapobieganie stresowi oksydacyjnemu (to stan, w którym zostaje zakłócona równowaga między ilością wolnych rodników a zdolnością organizmu do ich usuwania). Wolne rodniki to reaktywne związki chemiczne – niekompletne atomy tlenowe, które mogą uszkadzać struktury DNA i przyczyniają się do degeneracji tkanek. Powstają podczas procesu oddychania, do niepożądanego (z punktu widzenia zdrowia) zwiększenia ich liczby przyczynia się m.in.:

  • nałogowe palenie tytoniu,
  • przewlekły stres,
  • nadużywanie alkoholu,
  • promieniowanie UV,
  • odchudzanie,
  • chroniczne zmęczenie,
  • promieniowanie jonizujące,
  • pestycydy,
  • zanieczyszczenie powietrza.

W zdrowym organizmie między powstawaniem wolnych rodników a działaniem mechanizmów obronnych zachowana jest równowaga – powyższe czynniki prowadzą do jej zachwiania. Nadmiernie namnażające się wolne rodniki przyczyniają się do rozwoju stanu zapalnego w organizmie i mają związek z zachorowalnością na cukrzycę typu 2, demencję, miażdżycę, nowotwory oraz osteoporozę.  Aby wspierać owe systemy obronne organizmu, powinniśmy dostarczać mu wraz z dietą naturalne antyoksydanty – w jakich produktach jest najwięcej przeciwutleniaczy?

Antyoksydanty w  diecie – najlepsze źródła przeciwutleniaczy

Antyoksydanty są dostarczane do organizmu głównie drogą pokarmową, dzielimy je na naturalne i sztuczne. Naturalne antyoksydanty stanowią składnik wielu warzyw. Dużą zdolność pochłaniania wolnych rodników tlenowych ma czosnek, jarmuż, szpinak, fasola, brukselka, burak, brokuły, papryka czerwona. Silne właściwości przeciwutleniające mają także pomidory i ich przetwory. Jeśli chodzi o owoce, najlepsze źródło antyoksydantów stanowi aronia, borówki amerykańskie, czarna porzeczka, kiwi, a także owoce cytrusowe. Pierwiastki o właściwościach antyoksydacyjnych znajdują się też w podrobach, orzechach, jajach i kaszach.

Kto jest narażony na niedobór antyoksydantów?

Niedostateczna ilość antyoksydantów w organizmie jest obserwowana u osób będących na restrykcyjnej diecie odchudzającej oraz tych, które niechętnie spożywają warzywa i owoce. Niedobory przeciwutleniaczy występują też u pacjentów stosujących często środki przeczyszczające oraz spożywających duże ilości przetworzonej żywności. 

Podsumowując, antyoksydanty neutralizują nadmiar wolnych rodników. Chcąc zachować jak najdłużej zdrowie i zminimalizować ryzyko zachorowania na choroby nowotworowe oraz układu krążenia, powinniśmy stosować dietę obfitującą w składniki przeciwutleniające,  których cenne źródło stanowią warzywa i owoce.