Lek. Katarzyna Wiak

W mediach w ostatnich latach często powtarza się temat wpływu wolnych rodników i stresu oksydacyjnego na nasz organizm. Okazuje się, że działa on negatywnie na wiele różnych sposobów, przyczyniając się do rozwoju chorób sercowo-naczyniowych, metabolicznych czy neurodegeneracyjnych. Jednym z najprostszych sposobów walki z wolnymi rodnikami jest przyjmowanie substancji o działaniu przeciwutleniającym. Ich przykładem mogą być także witaminy E, A i C, które znajdziemy nie tylko w codziennej diecie, ale także w gotowych witaminach dla dzieci i dorosłych. Jakie inne role pełnią te witaminy w organizmie?

Czym jest stres oksydacyjny?

Stres oksydacyjny to zaburzenie równowagi organizmu pomiędzy produkcją reaktywnych form tlenu, czyli wolnych rodników, a ilością przeciwutleniaczy, czyli antyoksydantów. Wolne rodniki powstają w naszym organizmie podczas procesów związanych z oddychaniem. W odpowiednich ilościach są one potrzebne ustrojowi do uszkadzania składników komórek chorobotwórczych drobnoustrojów. Zbyt duże ich stężenie prowadzi natomiast do uszkadzania także własnych białek, tłuszczów i materiału genetycznego.

Najczęstszą przyczyną stresu oksydacyjnego jest niezdrowa dieta bogata w produkty wysoce przetworzone, a uboga w witaminy, niska aktywność fizyczna, przewlekły stres, palenie papierosów, długotrwała ekspozycja na promieniowanie słoneczne czy przewlekłe przyjmowanie niektórych leków, np. glikokortykosteroidów.

Jakie skutki w organizmie przynosi stres oksydacyjny?

Im więcej badań przeprowadza się na temat stresu oksydacyjnego, tym więcej można zauważyć związków jego występowania z różnymi patologiami. Podstawową grupą chorób, które wiążą się z działaniem wolnych rodników są choroby sercowo-naczyniowe. Stres oksydacyjny przyczynia się do nasilenia procesów odkładania blaszek miażdżycowych w ścianach tętnic, co prowadzi do ich zwężenia i wzrostu ryzyka wystąpienia zawału serca czy udaru mózgu.

Badania naukowe udowodniły także wpływ wolnych rodników na przyspieszenie rozwoju chorób neurodegeneracyjnych, takich jak choroba Alzheimera, głównie ze względu na dużą wrażliwość komórek nerwowych na ich działanie.

Stres oksydacyjny może również przyczyniać się do przyspieszenia procesu starzenia się skóry, a także zwiększa ryzyko zachorowania na nowotwory skóry, takie jak czerniak.

Witaminy przeciwutleniające w walce z wolnymi rodnikami

Walka ze stresem oksydacyjnym może opierać się na zmniejszeniu produkcji wolnych rodników poprzez utrzymywanie zdrowego stylu życia, a także na przyjmowaniu zwiększonych ilości antyoksydantów. Klasycznym przykładem jest spożywanie większych ilości produktów zawierających witaminy o działaniu przeciwutleniającym lub stosowanie gotowych ich suplementów. Wśród witamin antyoksydacyjnych można wymienić:

- witaminę E – główny przeciwutleniacz, których chroni naczynia krwionośne przed uszkodzeniami, zapobiega rozwojowi chorób degeneracyjnych i metabolicznych, a także opóźnia proces starzenia;

- witaminę A – obok witaminy E najważniejszy przeciwutleniacz w organizmie; obok działania antyoksydacyjnego podstawową rolą witaminy A w organizmie jest wpływ na syntezę barwnika rodopsyny, niezbędnego do widzenia w warunkach nocnych, a także na kondycję skóry, błon śluzowych, włosów i paznokci;

- w mniejszym stopniu witaminę C – oprócz działania antyoksydacyjnego, rolą witaminy C w organizmie jest regulacja syntezy kolagenu (co wpływa na przyspieszenie procesu gojenia się ran i zrastania kości), a ponadto stymulacja wchłaniania żelaza z przewodu pokarmowego (co zmniejsza ryzyko niedokrwistości), a także działanie bakteriobójcze i bakteriostatyczne.

Pamiętajmy jednak, żeby witaminy o działaniu przeciwutleniającym przyjmować zgodnie z zaleceniami producenta lub lekarza, ponieważ ich przedawkowanie również skutkuje poważnymi powikłaniami. Zawsze warto analizować skład kompleksów witamin dla dzieci czy dorosłych.

Bibliografia

[1] Fizjologia, pod red. Ganong W.F., wyd. PZWL, Warszawa 2009.

[2] Farmakologia i toksykologia, pod red. Mutschler, wyd. Elsevier Urban&Partner, Wrocław 2013.

[3] https://dieta.mp.pl/zasady/62900,witamina-a – data dostępu: 02.10.2018 r.

[4] https://dieta.mp.pl/zasady/62907,witamina-e – data dostępu: 02.10.2018 r.

[5] https://dieta.mp.pl/zasady/63300,witamina-c – data dostępu: 02.10.2018 r.