kobieta trzymająca palec na ustach wskazująćc zajady

Zajady to linijne pęknięcia zlokalizowane w kącikach ust, na granicy błony śluzowej i skóry. Obserwuje się je przede wszystkim u dzieci i osób starszych na skutek niedoborów pokarmowych, jednak możliwych przyczyn ich powstawania jest znacznie więcej. Co zrobić, kiedy u naszego dziecka występuje zapalenie kącików ust i zajady? O czym może świadczyć ich uporczywe nawracanie?

Co to są zajady?

Zajady to jedna z częściej rozpoznawanych dolegliwości skóry i błon śluzowych twarzy u dzieci. Do ich rozwoju dochodzi na podłożu zapalenia kącików ust, które objawia się zaczerwienieniem zlokalizowanym w tej okolicy, na granicy błony śluzowej warg i skóry. Ze względu na intensywne ruchy mimiczne, np. podczas uśmiechania się czy szerokiego otwierania buzi, często w zajętym obszarze dochodzi do powstania linijnych, trudno gojących się pęknięć z tworzeniem się nadżerek nazywanych zajadami. U niektórych mają przebieg zupełnie bezbolesny, a u innych powodują nasilone dolegliwości. Jest to uzależnione od rozległości i głębokości zmian. [1][2][3]

Skąd się biorą zajady?

Zaobserwowano, że do powstania zajadów może dochodzić na drodze wielu różnych mechanizmów. Po pierwsze na drodze infekcji. Podczas pobierania wymazów od osób ze zmianami, u większości z nich udaje się wyhodować drobnoustroje takie jak grzyby z rodzaju Candida czy bakterie gronkowca złocistego. Ich namnażaniu sprzyja wilgotne środowisko, więc problem zajadów dotyczy często osób, które mają tendencję do oblizywania warg. [2][3]

Kolejnym czynnikiem, który może wiązać się z powstawaniem zajadów, są niedobory witaminowe, przede wszystkim niedobór witamin z grupy B, ale także innych ważnych składników odżywczych, jak kwas foliowy czy żelazo. To najczęstsze wyjaśnienie powstawania zajadów u kilkuletnich dzieci, które niejednokrotnie mają bardzo ograniczone menu. Podobnie jest z osobami starszymi, które również często ograniczają się do spożywania wciąż tych samych pokarmów. [1][2][3]

Uporczywe powstawanie zajadów może być objawem niedoborów odporności, zarówno u dzieci, jak i u dorosłych. Wśród innych przyczyn wymienia się mechaniczne drażnienie przez niewłaściwie dobraną protezę zębową. Trudno gojące się zmiany mogą być również objawem cukrzycy. [2]

Jak diagnozuje się zajady?

Zajady rozpoznaje się na podstawie obrazu klinicznego. U pacjentów, szczególnie tych młodszych, najczęściej nie ma potrzeby wykonywania dodatkowych badań, by nie stresować malucha. Jeśli problem nie jest mocno nasilony, zaleca się zmianę diety lub podanie środków witaminowych. Dopiero w sytuacji, gdy takie postępowanie nie przynosi efektów, zaleca się wykonanie badań laboratoryjnych, takich jak morfologia czy pobranie wymazu ze zmian na posiew. [2][3]

U pacjentów dorosłych, u których uzasadnione jest podejrzenie, że zajady są objawem chorób przewlekłych czy hematologicznych, badania dodatkowe warto zlecić szybciej. [2][3]

kobiecie usta z zajadem

Jak leczyć zajady?

Aby właściwie leczyć zajady, należy ustalić przyczynę ich powstawania. Oczywiście można sięgnąć po dostępne bez recepty maści i kremy, ale bez zwalczenia przyczyny problem ten będzie nawracał. [2]

U dzieci, ze względu na fakt, że to niedobory witamin są najczęstszą przyczyną ich powstawania, pierwszym krokiem jest urozmaicenie diety, przede wszystkim o produkty zbożowe, mięso, ryby, przetwory mleczne, rośliny strączkowe, orzechy, a także owoce i warzywa. W sytuacji, gdy nasz niejadek kategorycznie odmawia ich spożywania, należy sięgnąć po preparaty witaminowe przeznaczone dla dzieci. [1][2][3]

U dorosłych trzeba zwrócić szczególną uwagę na choroby przewlekłe, które mogą się przyczyniać do powstawania zajadów, takie jak cukrzyca czy choroby hematologiczne, i skupić się na ich odpowiednim leczeniu, co także spowoduje zanik zajadów. [2][3]

Dopiero w sytuacji, gdy dotychczasowe leczenie nie przynosi oczekiwanych i długotrwałych efektów, należy rozważyć wykonanie posiewu ze zmian. Może się okazać, że stan zapalny jest wywoływany przez jakiś rzadki drobnoustrój, którego można się jednak szybko pozbyć po włączeniu odpowiedniego leczenia. [2][3]

 

Bibliografia:

[1] Pod red. Kawalec W., Pediatria, tom 1, wyd. PZWL, Warszawa 2013

[2] Oza N., Doshi J.J., Angular cheilitis: A clinical and microbial study., Indian J Dent Res. 2017 Nov-Dec;28(6):661-665

[3] Stoopler E.T. et al., How do I manage a patient with angular cheilitis?, J Can Dent Assoc. 2013;79:d68