tabletki i owoce

Witaminy to niezbędne do utrzymania zdrowia substancje, które jednocześnie – w przeciwieństwie do białek, cukrów czy tłuszczów – nie stanowią źródła energii. Dzielą się na dwie podstawowe grupy – rozpuszczalne w wodzie lub w tłuszczach. Od czego uzależniony jest taki podział? O czym warto pamiętać, suplementując witaminy rozpuszczalne w tłuszczach?

Witaminy rozpuszczalne w wodzie i tłuszczach – czym się różnią?

Podział witamin na te rozpuszczalne w wodzie i w tłuszczach jest uzależniony od ich budowy chemicznej. Decyduje o tym obecność elementów hydrofilowych lub hydrofobowych w cząsteczce.

Witaminy rozpuszczalne w wodzie cechuje lepsze wchłanianie. Do przyswajania witamin rozpuszczalnych w tłuszczach niezbędne są natomiast żółć i enzymy, takie jak lipaza trzustkowa. Stąd wynika problem z ich wchłanianiem u osób z upośledzeniem wydzielania żółci czy funkcjonowania trzustki. W ich organizmach można stwierdzić niedobory mimo przyjmowania zalecanych, a nawet zwiększonych ilości witamin.

Dodatkowo witaminy rozpuszczalne w tłuszczach muszą zostać związane z odpowiednimi białkami, żeby możliwy był ich transport w krwioobiegu. U niektórych pacjentów występuje mutacja genetyczna zaburzająca strukturę białka transportującego witaminę A. Wówczas, mimo przyjmowania jej dostatecznej ilości i prawidłowego wchłaniania, i tak stwierdza się niedobory, ponieważ nie ma możliwości, żeby dotarła ona do miejsca działania.

Które witaminy są rozpuszczalne w tłuszczach?

Do grupy witamin rozpuszczalnych w tłuszczach należą witaminy A, D, E i K. Jakie funkcje pełnią w naszym organizmie? Witamina A jest kojarzona przede wszystkim z procesami widzenia, a także kondycją skóry, włosów i paznokci. Witamina D z kolei pełni rolę w procesach odpornościowych, wpływa na stan gospodarki wapniowo-fosforowej organizmu, a co za tym idzie, stan naszych kości.

Witamina E, podobnie jak witamina A, wykazuje działanie antyoksydacyjne, czyli jest „zmiataczem” wolnych rodników, uszkadzających struktury organizmu. Dodatkowo wpływa na kondycję skóry. Witamina K z kolei wpływa na układ krzepnięcia. Jest niezbędnym składnikiem do produkcji tzw. witamino-K zależnych czynników krzepnięcia. Ponadto wykazuje działanie przeciwzapalne, przeciwbólowe i przeciwbakteryjne.

O czym należy pamiętać przy suplementacji witamin rozpuszczalnych w tłuszczach?

Witaminy rozpuszczalne w tłuszczach naturalnie występują w składnikach o nieco zwiększonej zawartości tłuszczu. Jeśli natomiast suplementujemy je w postaci gotowych preparatów, warto przyjąć je łącznie z nieco tłustszym posiłkiem. Tłuszcz wspomaga wydzielanie żółci i enzymów trzustkowych, które są niezbędne do prawidłowego wchłaniania witamin z przewodu pokarmowego.

O ile suplementacja witamin rozpuszczalnych w wodzie jest bezpieczna, ponieważ ewentualny nadmiar zostaje łatwo wydalony z moczem, o tyle witaminy rozpuszczalne w tłuszczach mogą akumulować się w tkance tłuszczowej i z czasem wywołać objawy przedawkowania, choć należy zaznaczyć, że jest to rzadka sytuacja. Nadmiar witaminy A może skutkować powiększeniem wątroby, a także zaburzeniami neurologicznymi, np. pobudzeniem czy przewlekłymi bólami głowy. Przedawkowanie witaminy K wiąże się natomiast z zaburzeniami żołądkowo-jelitowymi i niedokrwistością.

Dobór odpowiedniej dawki witamin rozpuszczalnych w tłuszczach nie jest łatwy, zwłaszcza u pacjentów z nadwagą. Jak wspomniano, z jednej strony dochodzi u nich do ich akumulacji w tkance tłuszczowej, co może skutkować przedawkowaniem. Z drugiej strony wiąże się to ze zmniejszeniem jej ilości krążącej w krwioobiegu, więc zalecenia mówią, że u osób z nadmierną masą ciała należy zwiększyć dawkę suplementowanej witaminy D.

Autor: Lek. Katarzyna Wiak

Bibliografia:

[1] Pod red. Ganong W.F., Fizjologia, wyd. PZWL, Warszawa 2009

[2] https://dieta.mp.pl/zasady/62899,witaminy

[3] https://dieta.mp.pl/zasady/62900,witamina-a

[4] https://dieta.mp.pl/zasady/62906,witamina-d

[5] https://dieta.mp.pl/zasady/62907,witamina-e

[6] https://dieta.mp.pl/zasady/62908,witamina-k

[7] https://diabetologia.mp.pl/wytyczne/92799,wytyczne-suplementacji-witaminy-d-skrot-aktualnych-zalecen